Ζωή στα βάθη των ωκεανών - Επιστημονική μελέτη αποκάλυψε νέα είδη εκεί όπου παλαιότερα θεωρείτο έρημος

Από Α. Ρ., Reuters και εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Eνας υπέροχος κόσμος ζει, κινείται και πολλαπλασιάζεται μακριά από τα ανθρώπινα μάτια, στα μεγάλα βάθη των ωκεανών, δηλαδή, από διακόσια έως πέντε χιλιάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια των υδάτων. Αυτόν ακριβώς τον «θαυμαστό καινούργιο κόσμο» ανακάλυψε διεθνής επιστημονική ομάδα μετά από έρευνα δέκα ετών.
Τη μελέτη, που αποκαλύπτει πολλά νέα είδη, πραγματοποιούν δύο χιλιάδες επιστήμονες από 80 κράτη, οι οποίοι συμμετέχουν στην πρώτη παγκόσμια καταγραφή θαλάσσιων ειδών. Το πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο του 2010.
Κάνοντας χρήση των μέσων που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία, όπως είναι, παραδείγματος χάρη, οι υποβρύχιες κινηματογραφικές μηχανές λήψης, που μπορούν να φτάσουν σε μεγάλο βάθος και οι συσκευές σόναρ, οι ερευνητές από το 2000 έως σήμερα έχουν καταγράψει 17.650 θαλάσσια είδη κάθε μορφής και τύπου από καβούρια έως γαρίδες και σκώληκες, τα οποία επιβιώνουν σε βάθη μεγαλύτερα των διακοσίων μέτρων. Αξίζει να σημειωθεί ότι έπειτα από αυτό το όριο δεν υπάρχει ηλιακό φως.
Στην πλειονότητά τους τα είδη στα μεγάλα θαλάσσια βάθη ζουν τρώγοντας περιττώματα ειδών που ζουν σε μικρότερο βάθος. Ορισμένα καταναλώνουν αποκλειστικά και μόνο βακτήρια τα οποία αποσυνθέτουν πετρέλαιο, θείο και μεθάνιο, ή τρέφονται με τα οστά των νεκρών φαλαινών.
Ο Εντουαρντ Βάντεν Μπέργκε, διευθυντής του Ωκεανογραφικού Βιογεωγραφικού Συστήματος Πληροφοριών (OBIS), που διαχειρίζεται τα στοιχεία που συλλέγονται, επισημαίνει ότι ο αριθμός των οργανισμών που ζουν στα μεγάλα βάθη είναι πολύ μικρός συγκριτικά με το πλήθος των ειδών που ζουν κοντύτερα στην επιφάνεια. Και πάλι, όμως, δεν είναι αμελητέος. Οι ερευνητές του ΟΒΙS κατέγραψαν 5.722 είδη, τα οποία ζουν σε βάθος μεγαλύτερο των χιλίων μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας.
Τουλάχιστον 344 ερευνητές από 34 κράτη έχουν αφιερωθεί στη μελέτη των ειδών που ζουν σε μεγάλα βάθη. Με την προσπάθειά τους θα καταφέρουν να ρίξουν άπλετο φως σε αυτόν τον μαγικό κόσμο και τις συνήθειες του, που μέχρι πρόσφατα παρέμενε εντελώς άγνωστος.
Ανάμεσα στα πιο παράξενα είδη που εντοπίστηκαν για πρώτη φορά – σε βάθος δύο έως δυόμισι χιλιάδων μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας– είναι ένα επίμηκες πορτοκαλί ον, αλλά και ένα πρωτόγονο χταπόδι, το οποίο κινείται χάρη σε ένα πελώριο ζευγάρι πτερυγίων. Ακριβώς σε αυτά τα παράξενα πτερύγια οφείλεται και το όνομα «Ντάμπο» που έδωσαν οι επιστήμονες. Το παράξενο χταπόδι ζει σε βάθη από χίλια έως τρεις χιλιάδες μέτρα. Το ζώο που εντόπισαν οι ερευνητές είχε μήκος δύο μέτρων και ζύγιζε έξι κιλά. Επίσης ανακαλύφθηκαν περισσότερα από 40 νέα είδη κοραλλιών και ολόκληροι κήποι από θαλάσσιες ανεμώνες.
«Πριν από μερικά χρόνια πιστεύαμε ότι τα βάθη των ωκεανών είναι μια ατελείωτη, συνεχής και ανιαρή έρημος. Και όμως, αυτοί οι ανεξερεύνητοι τόποι σφύζουν από ζωή. Πιστεύουμε ότι πρόκειται να βρούμε και άλλα πολλά και πολύ ενδιαφέροντα είδη», προσέθεσε η Τζέσι Οσιμπελ του Ιδρύματος Αλφρεντ Π. Σλόαν.
Οπως εξήγησε χαρακτηριστικά ο Ρόμπερτ Κάρνεϊ του Πανεπιστημίου της Λουιζιάνας, ο οποίος συμμετέχει στο πρόγραμμα καταγραφής των θαλασσίων ειδών σε όλο τον πλανήτη, είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσει κανείς σε ποιους παράγοντες οφείλεται η τεράστια βιοποικιλότητα που παρατηρείται σε τόσο μεγάλα βάθη, όπου, μάλιστα, δεν αφθονεί η τροφή. «Αυτά τα μέρη του πλανήτη, τα βάθη των ωκεανών, πιστεύαμε ότι δεν θα είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ότι θα είναι παντού ίδια. Κι όμως, είναι συστήματα πολύ περίπλοκα, που αξίζει να μελετηθούν ενδελεχώς».
Η αλήθεια, όμως, είναι ότι παρά την τιτάνια επιστημονική προσπάθεια, οι ερευνητές πιστεύουν ότι ακόμα και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, οι ωκεανοί θα κρατήσουν μακριά από τον άνθρωπο τα μυστικά τους.

Ζωή 300.000.000 χρόνια νωρίτερα απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα, εμφανίστηκε στη Γη, σύμφωνα με νέα μελέτη

Από την εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (21/05/2009)

Η ζωή στη Γη ίσως να εμφανίσθηκε πριν από 4,4 δισεκατομμύρια χρόνια, εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο σημερινό τεύχος της επιστημονικής επιθεώρησης Nature.

Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες εκτιμούσαν ότι καμία μορφή ζωής δεν θα μπορούσε να επιβιώσει του «Υστερου Βαρέος Βομβαρδισμού», της ομοβροντίας μετεωριτών που έπληξε τον νεαρό πλανήτη μας και διήρκεσε 100 εκατ. χρόνια, διανοίγοντας κρατήρες σε μέγεθος της Γαλλίας. Συνολικά, περισσότεροι από 200 τετράκις εκατομμύρια τόνοι διαστημικών έπεσαν στη Γη, σύμφωνα με τη νέα επιστημονική μελέτη. Η θερμότητα, που παρήχθη από τον αδυσώπητο αυτό βομβαρδισμό στάθηκε ικανή να λιώσει την επιφάνεια της Γης, καθιστώντας την ακατοίκητη ακόμη και για τις πλέον πρωτόγονες μορφές ζωής, που ακμάζουν σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες.
Τα παραπάνω υποστήριζε μέχρι τώρα η επιστημονική κοινότητα, ενώ τους ισχυρισμούς αυτούς ενίσχυε το γεγονός ότι τα αρχαιότερα ίχνη ζωής που ανακαλύφθηκαν έως τώρα εμφανίσθηκαν λίγο χρόνο μετά τη λήξη του εξωγήινου βομβαρδισμού, πριν από 3,9 δισ. χρόνια.
Απολιθώματα αποκάλυψαν την ύπαρξη μικροσκοπικών μορφών ζωής, ηλικίας 3,5 δισ. ετών, ενώ γεωχημικές ενδείξεις μας επιτρέπουν να υποθέσουμε την ύπαρξη ακόμη πιο πρωτόγονων οργανισμών -κοινού προγόνου όλων των σύγχρονων έμβιων οργανισμών- 300 εκατ. χρόνια νωρίτερα.
Ο Στίβεν Μόιζις και ο Ολεγκ Αμπράμοφ του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στις ΗΠΑ, όμως, υποστηρίζουν στη δημοσίευσή τους στο Nature ότι οι συνθήκες στη Γη την εποχή εκείνη δεν ήταν τόσο απάνθρωπες. Πολλές μορφές ζωής που θα μπορούσαν να έχουν εμφανισθεί νωρίτερα από τον «βομβαρδισμό», ίσως να επέζησαν και ύστερα από αυτόν.
Χρησιμοποιώντας μαθηματικά πρότυπα για να υπολογίσουν τη θερμότητα που προκλήθηκε από την πρόσκρουση των μετεωριτών στην επιφάνεια της Γης, οι δύο επιστήμονες εκτιμούν ότι το ποσοστό πλήρους καταστροφής του φλοιού της Γης δεν ξεπέρασε το 37% του συνόλου της επιφάνειας του πλανήτη και ότι μόλις 10% της επιφάνειας εμφάνισε θερμοκρασίες της τάξης των 500 βαθμών Κελσίου. Αν και η θερμοκρασία αυτή είναι ιδιαίτερα υψηλή, το μεγαλύτερο μέρος της Γης ήταν αρκετά ψυχρό, ώστε να φιλοξενεί οικογένειες μικροβίων, ικανών να αντέξουν σε θερμοκρασίες της τάξης των 110 βαθμών Κελσίου.
Ξεχωριστή επιστημονική έρευνα, που δημοσιεύθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, έδειξε ότι σειρά χημικών αντιδράσεων στη νεαρή Γη μπορεί να δημιούργησαν το ριβονουκλεϊκό οξύ (RNA), τον «εξάδελφο» του DNA με μία και μόνη έλικα, βάση για κάθε μορφή ζωής.

«Και παν εμπνέον ζωής εξωλόθρευσεν»...

Tου Παντελη Μπουκαλα  από την εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2009)

Eχει και το τυχαίο τον τρόπο του να μιλήσει. Με το γύρισμα του χρόνου, ψευτοτακτοποιούσα το αρχείο μου, πλημμελέστατα συντηρούμενο και πριν από τον καιρό του Ιντερνετ και των ψαχτηριών του. Αλλα ζητούσα, λοιπόν, κι άλλο ανασύρθηκε από μια φαρμακερή σύμπτωση: η ακροτελεύτια παράγραφος ενός ρεπορτάζ της «Καθημερινής» για τις πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ, ακριβώς ένα χρόνο πριν, Πέμπτη, 17 Ιανουαρίου του 2008. Αντιγράφω: «Στο μεταξύ, τρεις ακόμα άμαχοι Παλαιστίνιοι, μεταξύ των οποίων και ένα δεκατριάχρονο αγόρι, σκοτώθηκαν χθες όταν ισραηλινό μαχητικό έπληξε με ρουκέτα όχημα στην πόλη της Γάζας. Στα θύματα συγκαταλέγονται ο πατέρας και ο θείος του παιδιού. Στόχος του ισραηλινού μαχητικού ήταν αυτοκίνητο στο οποίο επέβαιναν ένοπλοι της ισλαμικής Τζιχάντ, όμως ο πύραυλος αστόχησε»...

Μια είδηση από το παρελθόν, το κοντινό και το απώτερο, μια είδηση του φονικότατου παρόντος, αλλά, πολύ φοβάμαι, και μια είδηση από το μέλλον, το κοντινό και το απώτερο. Ολες οι κομβικές λέξεις με τις οποίες μπορούμε να αφηγηθούμε συνοπτικά μια ιστορία δεκαετιών, είναι εδώ, στο προ έτους ειδησάριο: «άμαχοι Παλαιστίνιοι», «ισραηλινό μαχητικό», «ο πύραυλος αστόχησε», σκοτωμένο «αγόρι»: η ηλικία του μπορεί να κυμαίνεται από ελάχιστους μήνες έως τα δεκαοχτώ χρόνια· έπειτα το αγόρι ταξινομείται από τους πολεμίους στους μαχητές, άρα στους αυτοδικαίως φονεύσιμους και φονευτέους... Η επανάληψη της «αστοχίας», χρόνια τώρα, με τη σιωπηρή αποδοχή της, έχει φτάσει να παραστήσει σαν φυσικό, απολύτως νόμιμο και αναμφισβήτητο το δικαίωμα στον φόνο. Κι αφού ένας νεκρός είναι ένα τίποτα (ενώ ένας νεκρός και μόνον ένας θα έπρεπε δηλαδή να θεωρείται ίσος με το παν), κάποια στιγμή οι χίλιοι νεκροί, όσοι σκοτώθηκαν στη Γάζα μέσα σε δεκαπέντε μέρες από τα ανελέητα ισραηλινά πυρά, είναι χίλια τίποτε.

Η γενοκτονία δεν είναι ζήτημα αριθμών, ποσότητας, μάζας· επέρχεται όταν στον νου και την ψυχή του πολεμίου αρχίζεις να μετράς σαν πράγμα ή σαν ζώο άλογο. Και δεν συντελείται μόνον όταν θανατώνεται μεγάλο τμήμα ενός πληθυσμού αλλά κι όταν το τμήμα αυτό εμποδίζεται διά των όπλων και διά των τειχών (όπως συμβαίνει στην Παλαιστίνη σε πείσμα δεκάδων καταδικαστικών αποφάσεων του ΟΗΕ) να ζήσει έστω έναν ταπεινότατο βίο, όταν του στερούνται μεθοδικά και σε ανυπόφορο πλάτος χρόνου τα φάρμακα, το νερό, το ψωμί, η δυνατότητά του να κινηθεί, να σπουδάσει, να υπάρξει. Το ερώτημα μιας Παλαιστίνιας, όπως την είδαμε να το συλλαβίζει σε μία από τις λιγοστές σκηνές που επιτρέπουν οι λογοκριτές εισβολείς να καταγραφούν, το ερώτημα «γιατί είναι τόσο φτηνό το αίμα των Παλαιστινίων;» τα λέει όλα με ελάχιστες λέξεις. Και γίνεται σπαρακτικότερο το ερώτημα αυτό γιατί λίγες δεκαετίες πριν το είχαν πει με άλλες λέξεις, αλλά με το ίδιο αμήχανο παράπονο και με τον ίδιο τρόμο, οι Εβραίοι, όταν συνειδητοποίησαν πως οι Γερμανοί τούς μετρούσαν σαν κατσαρίδες, φονεύσιμες και φονευτέες κατσαρίδες, ψυχρά και μαζικά.

Αλλά και το χιλιοτριμμένο δημοσιογραφικό κλισέ «στο μεταξύ» με το οποίο άρχιζε η περσινή ειδησούλα, έχει κι αυτό κάτι να πει: Ενας λαός, ο παλαιστινιακός, αναγκάζεται να ζει επί δεκαετίες αφότου στερήθηκε τα εδάφη του σε κάποιο «μεταξύ», γεωγραφικό, χρονικό, πολιτειακό και υποστασιακό, σε ένα ανασφαλέστατο ενδιάμεσο, σε ένα μεταίχμιο κάτω από το οποίο ανοίγεται άβυσσος. Εχει και δεν έχει πατρίδα, έχει και δεν έχει κράτος, έχει και δεν έχει επίσημη παρουσία στον ΟΗΕ, έχει και δεν έχει δικαιώματα, στοιχειώδη δικαιώματα, έχει και δεν έχει αναγνώριση από τη λεγόμενη διεθνή κοινότητα που, ακόμα κι όταν συγκινείται, δεν διαθέτει ή δεν αναζητεί επιμόνως υλικούς τρόπους για να εκφράσει τη συγκίνηση και τη συμπαράστασή της· ίσως την εμποδίζει ο ενδόμυχος φόβος μήπως κατηγορηθεί για αντισημιτισμό ή και για παραγνώριση του Ολοκαυτώματος. Το Ολοκαύτωμα, ωστόσο, όχι απλώς παραγνωρίζεται αλλά περιφρονείται, απαξιώνεται και εξουθενώνεται ηθικά όταν χρησιμοποιείται ρητά ή διά υπαινιγμών σαν άλλοθι διαρκείας και για οτιδήποτε.

Οσα συμβαίνουν σήμερα στη Γάζα, με την αδυσώπητη επίθεση από στεριά, θάλασσα και αέρα, που στόχος της είναι η ψυχική, πολιτική, ηθική, ενδεχομένως και φυσική εκμηδένιση ενός ολόκληρου λαού, φέρνουν στον νου κάποια άλλα «ειδησάρια» από το πολύ μακρινό παρελθόν, εξίσου ματωμένα, έτσι όπως έχουν καταγραφεί στη Βίβλο. Για την Ιεριχώ και την πτώση της μαθαίναμε βέβαια κι εμείς εδώ, στο δικό μας χριστιανικό σχολείο. Τι μαθαίναμε; Για τον θαυματοποιό Θεό, μπροστά στη μεροληπτικότατα αποκαλυπτόμενη δύναμη του οποίου δεν άντεχαν τείχη και κάστρα. «Συγκεκλεισμένη και ωχυρωμένη» ήταν η Ιεριχώ (η Γάζα πάντως δεν είναι, μάλλον με το μεσολογγίτικο αλωνάκι μοιάζει) αλλά «είπεν Κύριος προς Ιησού» του Ναυή να παρελάσει επί εφτά ημέρες ο στρατός γύρω από τα τείχη, με εφτά ιερείς μπροστά του που θα κρατάνε εφτά κεράτινες σάλπιγγες. «Και τη ημέρα τη εβδόμη εσάλπισαν ταις σάλπιγξιν οι ιερείς· ως δε ήκουσεν ο λαός την φωνήν των σαλπίγγων αλάλαξεν πας ο λαός άμα αλαλαγμώ μεγάλω και ισχυρώ. Και έπεσεν άπαν το τείχος κύκλω, και ανέβη πας ο λαός εις την πόλιν».

Αυτά μαθαίναμε. Για το θαύμα. Για το έγκλημα που ακολούθησε το θαύμα με τις ευλογίες και την καθοδήγηση ενός εθνικοποιημένου Θεού, τίποτα δεν μαθαίναμε, αφού οι δάσκαλοι φρόντιζαν να λογοκρίνουν και τις Γραφές· γεμάτη συγκαλύψεις και παραποιήσεις η ιστορία των ανθρώπων. Δεν μαθαίναμε δηλαδή ότι μόλις έπεσαν τα τείχη «ανεθεμάτισεν αυτήν [την Ιεριχώ] ο Ιησούς και όσα ην εν τη πόλει από ανδρός και έως γυναικός, από νεανίσκου και έως πρεσβύτου και έως μόσχου και υποζυγίου, εν στόματι ρομφαίας». Που πάει να πει, σύμφωνα με την επίσημη μετάφραση της Βιβλικής Εταιρίας: «Καθετί που υπήρχε στην πόλη, άνδρες και γυναίκες, νέοι, γέροι, βόδια, πρόβατα και γαϊδούρια παραδόθηκαν στη σφαγή». Αλλά όπως επίσης ΔΕΝ μαθαίναμε στο σχολείο και στο υποχρεωτικό κατηχητικό, ο αφανισμός αυτός δεν συνέβη άπαξ. Είχε τα προηγούμενά του και τα επόμενά του. Είτε με τον Μωυσή επικεφαλής, όπως διαβάζουμε στους «Αριθμούς» της Βίβλου («και επάταξεν αυτόν Ισραήλ φόνω μαχαίρης και κατεκυρίευσεν της γης αυτού» πληροφορούμαστε για τη μοίρα των Αμορραίων), είτε με τον Ιησού του Ναυή, οι πόλεις όλες, όσες βρέθηκαν στον δρόμο τους, εκθεμελιώθηκαν. Λαχίς, Λιβνά, Μακκηδά, Εγλών, Χεβρών - πόλεις που υπήρξαν, λαοί που υπήρξαν. Ιδού η βιβλική περιγραφή των αλλεπάλληλων σφαγών κατά την επίσημη και πάλι μετάφραση: «Επιτέθηκαν στην πόλη και σκότωσαν όλους τους κατοίκους της και τον βασιλιά της. Επίσης κατέλαβαν όλες τις γύρω πόλεις και σκότωσαν τους κατοίκους τους· δεν άφησαν κανένα να ξεφύγει. [...] Ο Ιησούς κυρίεψε όλη τη χώρα· την ορεινή περιοχή και τις περιοχές του Νότου, την πεδινή περιοχή και τις πλαγιές των βουνών. Εξολόθρευσε όλους τους βασιλιάδες της χώρας. Καθώς και κάθε πλάσμα ζωντανό. Δεν άφησε κανένα να ξεφύγει, όπως τον είχε διατάξει ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ». Κανένα... Και στη γλώσσα των εβδομήκοντα αν το διαβάσουμε, μας κυριεύει η φρίκη: «Και παν εμπνέον ζωής εξωλόθρευσεν, ον τρόπον ενετείλατο Κύριος ο θεός Ισραήλ».

Τίποτε καλό δεν φαίνεται να μας διδάσκει η ιστορία, που πάντως δεν είναι «γονιδιακή», άλλωστε οι σφαγές δεν είναι αποκλειστικότητα κανενός έθνους και καμιάς θρησκείας. Κανένα λαό δεν τον βαραίνουν τα κρίματα των προγόνων του, ακόμα κι αν η συμπεριφορά του τείνει να αποδείξει ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν τραγωδία, όχι σαν φάρσα. Για τη σημερινή του στάση και δράση κρίνεται το Ισραήλ. Και καταδικάζεται. Και αυστηρότερα απ' όλους το καταδικάζουν οι γενναίοι πολίτες του που διαδηλώνουν κατά των φονικών επιλογών της ηγεσίας τους αλλά και οι ιερές σκιές του Ολοκαυτώματος.